Ποιος είναι ο Santa Claus?

Η πρώτη εμφάνιση

Ο Santa Claus , ο οποίος προφανέστατα δεν έχει καμία σχέση με τον Άγιο Νικόλαο, άρχισε να γίνεται δημοφιλής περί το έτος 1823, με το ποίημα  «A Visit from St. Nicholas» (Μια επίσκεψη από τον Άγιο Νικόλαο).


  Η οπτικοποιημένη εκδοχή πρωτοεμφανίστηκε στο περιοδικό «Harper’s Weekly» το 1863. Συμμετοχή στην δημοφιλία είχε και το παιδικό βιβλίο «The Life and Adventures of Santa Claus» του 1902. Η White Rock Beverages ήταν μια εταιρία αναψυκτικών που τον χρησιμοποίησε το 1915 για να πουλήσει μεταλλικό νερό, και το 1923 τζίντζερ-έιλ. Το 1931 η γνωστή αμερικάνικη εταιρεία αναψυκτικών Coca-Cola παρουσίασε τον Άι-Βασίλη με πρωτοχρονιάτικα δώρα τα προϊόντα της εταιρείας στα χρώματα βεβαίως εκείνης. Η διαφήμιση αυτή υπήρξε εμπορικά τόσο επιτυχής που έμελλε να γίνει σήμα δημοτικότητάς της ανά τον κόσμο.  Η μακρόχρονη χρήση του σε διαφημίσεις της Coca-Cola παγίωσε την εμφάνισή του και ειδικά τα κόκκινα ρούχα, αλλά οπωσδήποτε δεν ήταν δική της εφεύρεση.

Ο Santa Claus αντικαθιστά τον Άγιο Νικόλαο

Ο Άγιος Νικόλαος είναι άγιος της Ρωμαιοκαθολικής και της Ορθόδοξης Εκκλησίας, έζησε τον 3ο αιώνα στα Μύρα της Λυκίας, όπου και διετέλεσε Αρχιεπίσκοπος. Συμμετείχε στην Α' Οικουμενική Σύνοδο και πέθανε στις 6 Δεκεμβρίου, οπότε και γιορτάζεται η μνήμη του. 
Καμία άλλη ιστορική πληροφορία δεν έχουμε για τον Νικόλαο, ωστόσο υπάρχουν διάφορες παραδόσεις , διηγήσεις θαυμάτων του, ειδικά σε σχέση με τη θάλασσα και άλλες προφορικές ή και γραπτές πηγές για τον βίο του. 
Ο Άγιος Νικόλαος στον ορθόδοξο κόσμο και στη χώρα μας, αντικατέστησε σταδιακά τον θεό του ελληνικού πανθέου Ποσειδώνα, προστάτη της θάλασσας και έγινε ο αγαπημένος άγιος των ναυτικών και των κατοίκων της νησιωτικής Ελλάδας.

Ο Νικόλαος αγαπήθηκε ιδιαίτερα και σε άλλες χώρες. Το δημοφιλές βιβλίο "The Christmas Almanack" αναφέρει "μέχρι τον Μεσαίωνα ο Νικόλαος ήταν ο πιο δημοφιλής άγιος στις προσευχές των πιστών, με εξαίρεση την Παρθένο Μαρία και τον Χριστό". Σιγά σιγά οι διηγήσεις για θαύματα του που αφορούσαν μικρά παιδιά άρχισαν να πληθαίνουν, ενώ παράλληλα αναπτύχθηκε και η παράδοση ότι ο Νικόλας μοίραζε παιχνίδια και δώρα σε παιδιά , ώστε τελικά να ανακηρυχθεί και προστάτης άγιος τους.  

Την ίδια περίπου περίοδο, τον 17ο αιώνα εμφανίζεται μυστηριωδώς στην Ολλανδία o Sinter Klaas (Saint Nicklaus για τους Ολλανδούς, που όμως ακούγεται σαν Santa Claus). Τα παιδάκια, κάθε 5η του Δεκέμβρη, βάζουν τα παπούτσια τους στο τζάκι, περιμένοντας τον άγιο να τα γεμίσει δώρα. Όπως σήμερα έτσι και τότε, ο Sinter Klaas πετούσε από στέγη σε στέγη και έμπαινε μαγικά στα σπίτια μέσα από την καμινάδα.

-1626 : Κάποιοι Ολλανδοί μεταναστεύουν στην Αμερική, αναζητώντας το "αμερικάνικο όνειρο". Κουβαλούν μαζί τους, εκτός από τα υπάρχοντά τους, τις παραδόσεις και τον αγαπημένο τους Sinter Klaas! Ο Santa Claus ξεκινά το ταξίδι του..

-1809: ο αμερικανός συγγραφέας Washington Irving δημοσιεύει ένα σατιρικό βιβλίο που αφορά τους Ολλανδούς μετανάστες, με τίτλο "A Knickerbocker History of New York" . Στο βιβλίο του Irving ο καλός Saint Nicholas έρχεται με έλκηθρο πάνω απο τις σκεπές, φέρνοντας κάθε χρόνο δώρα στα παιδιά. Με την εμφάνιση του βιβλίου έκανε την εμφάνισή του και το έθιμο να κρεμούν στο τζάκι κάλτσες, περιμένοντας τον άγιο να τις γεμίσει με δώρα, επειδή ήταν ένας άγιος που αγαπούσε ιδιαίτερα τα παιδιά. 

- 1822: Επηρεασμένος από το βιβλίο του Irving,  ο θεολόγος καθηγητής Dr. Clement Clarke Moore  γράφει ένα ποίημα, ως χριστουγεννιάτικο δώρο για τα δικά του παιδιά, με τον τίτλο "A visit from St. Nicholas ". Αν και δεν είχε καμία πρόθεση να εκδώσει το ποίημα του , εκδίδεται ανώνυμα από ένα φίλο του. Το ποίημα είχε ιδιαίτερη επιτυχία και έγινε ευρέως γνωστό με τον τίτλο "Thas the night before Christmas".

Κάπως έτσι λοιπόν έγινε η αρχή και ο Santa Claus άρχισε να πετά στον αμερικανικό ουρανό. .


Ποιος είναι πραγματικά ο Santa Claus?

Ο Santa Claus ωστόσο έχει τις ρίζες του στο ακόμα πιο μακρινό παρελθόν, με άλλα ονόματα βεβαίως, όπως συνήθως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις. Τα ίχνη του μας πηγαίνουν στη σκανδιναβική μυθολογία, στον θεό αρχικά Odin, που πετούσε στον ουρανό με ένα άσπρο άλογο με οχτώ πόδια (ο Santa Claus αρχικά είχε 8 ταράνδους, αργότερα προστέθηκε και ο ένατος Ρούντολφ). 
Ο Odin ζούσε στο Βορρά, είχε μακρυά λευκή γενειάδα, και πήγαινε με το ιπτάμενο άλογο του στα μικρά παιδάκια, τιμωρώντας τα άτακτα και επιβραβεύοντας τα φρόνιμα.
Ακόμα περισσότερες ομοιότητες βρίσκουμε με τον επίσης σκανδιναβικής προέλευσης θεό Θωρ.

Ο Thor ήταν ο θεός των αγροτών και των κοινών ανθρώπων. Αναπαρίστατο ως ένας ηλικιωμένος άνδρας, πρόσχαρος και φιλικός, μεγαλόσωμος, με μια μεγάλη λευκή γενειάδα. Στοιχείο του ήταν η φωτιά, κόκκινο χρώμα του. Το βουητό και ο ήχος της βροντής προκαλούνταν από το άρμα του, που το έσερναν δύο λευκές κατσίκες (που ονομάζονται Cracker και Gnasher). Ζούσε στο Βορρά, όπου είχε το παλάτι του ανάμεσα σε παγόβουνα. Μεταξύ των παγανιστών εκείνης της εποχής θεωρείτο ως ο χαρούμενος και φιλικός θεός, ποτέ δεν έβλαπτε τους ανθρώπους, αλλά μάλλον τους βοηθούσε και τους προστάτευε. Το τζάκι σε κάθε σπίτι ήταν αφιερωμένο σε αυτόν, γιατί κατέβαινε στα σπίτια από την καμινάδα, μέσα από το ιερό του στοιχείο, που ήταν η φωτιά.  
O Θωρ μάλιστα εικονίζεται με ακολούθους - βοηθούς, ακριβώς όπως και ο Santa Claus έχει βοηθούς για να μοιράζει τα δώρα. 
Οι ομοιότητες των δύο είναι πολλές για να αποτελούν απλή σύμπτωση. Ο Θωρ:

• παρουσιάζεται μεγαλόσωμος, ηλικιωμένος, πρόσχαρος και φιλικός
• με μεγάλη λευκή γενειάδα
• στοιχείο του είναι η φωτιά και χρώμα του το κόκκινο
• οδηγούσε άρμα που το οδηγούσαν δύο λευκές κατσίκες, άλλοτε εμφανίζεται και με ακολούθους - βοηθούς
• ζούσε στο Βόρειο Πόλο
• το τζάκι σε κάθε σπίτι ήταν αφιερωμένο σε αυτόν
• κατέβαινε από την καμινάδα στη φωτιά, που ήταν το ιερό του στοιχείο

Μία ακόμη ομοιότητα βρίσκεται και στο σφυρί που κρατά ο Θωρ, το οποίο κρατά επίσης και ο μαραγκός Santa Claus, αφού απεικονίζεται συχνά να κατασκευάζει παιχνίδια με τους βοηθούς του. 

Ακόμα και σήμερα στη Σουηδία ο θεός Θωρ αντιπροσωπεύει τον Santa Claus.
"Τα παιδάκια περιμένουν με ανυπομονησία τον Jultomten, ένα ξωτικό με έλκηθρο που το σέρνουν οι κατσίκες του Θωρ. Με την κόκκινη στολή του και έναν μεγάλο σάκο στην πλάτη του, μοιάζει περισσότερο με τον αμερικανό Santa Claus." (Barth, Edna. Holly, Reindeer, and Colored Lights, The Story of the Christmas Symbols. New York: Clarion Books, 1971, p. 49)

Ο Θωρ είναι πιθανότατα ο πιο εορταζόμενος και λατρευόμενος παγανιστικός θεός. Η ευρύτατη αυτή επιρροή του είναι ολοφάνερη και στην πέμπτη μέρα της εβδομάδας, που ονομάστηκε με το όνομα του "Thursday", δηλαδή  Thor's day, ημέρα του Θωρ. 

Στο βιβλίο  "Handbook of Christian Feasts and Customs", ο συγγραφέας Francis Weiser ανιχνεύει την απαρχή του Santa στον Θωρ:  "Πίσω απο τη φιγούρα τουSanta Claus βρίσκεται πραγματικά η φιγούρα του παγανιστικού γερμανικού θεού Θωρ". (Weiser, Francis X. Handbook of Christian Feasts and Customs. New York: Harcourt, Brace & World, Inc., 1952, p. 113)

Αφού συγκεντρώνει κάποια κοινά χαρακτηριστικά των δύο, ο Weiser καταλήγει:
"Επομένως, ο Thor είναι η πραγματική απαρχή του Santa Claus. Δεν φαίνεται να υπάρχει καμία απολύτως ομοιότητα με τον χριστιανικό άγιο, του οποίου το όνομα έχει σήμερα δηλ. του Αγ. Νικολάου). (Weiser, Francis X. Handbook of Christian Feasts and Customs. New York: Harcourt, Brace & World, Inc., 1952, p. 114)

Ένα ακόμη ενδιαφέρον χαρακτηριστικό , επισημαίνει ο H.R. Ellis Davidson στο βιβλίο "Scandinavian Mythology", "Ήταν ο θεός Θωρ που στις τελευταίες μέρες της ειδωλολατρίας θεωρήθηκε ως ο μεγάλος ανταγωνιστής του Χριστού".
(Davidson, H.R. Ellis. Scandinavian Mythology. New York: Peter Bedrick Books, 1982, p. 133)
Σε περίπτωση που σας διαφεύγει, ένας "ανταγωνιστής" είναι ένας εχθρός, ένας αντίπαλος ή αντικαταστάτης.

Οι παράξενες ομοιότητες του Thor και του Santa οπωσδήποτε δεν είναι τυχαίες. 

Το σκοτεινό πρόσωπο του Santa Claus
Αξίζει να προσθέσουμε ότι, παρά το φιλικό πρόσωπο του Santa Claus και το ηχηρό του γέλιο, έχει και ένα σκοτεινό alter ego, αφού παλαιότερα - και σήμερα βέβαια αλλά σε μικρότερο βαθμό- χρησιμοποιούνταν ως φόβητρο απο τους γονείς για να τρομάζουν τα παιδιά. Τα παιδάκια μάθαιναν ότι αν δεν είναι φρόνιμα, θα τιμωρηθούν απο τον Santa Claus, ή (στις μέρες μας) δεν θα πάρουν καθόλου δώρο. Την "βρώμικη" αυτή δουλειά, σε πολλές χώρες αναλάμβανε να κάνει ο σκοτεινός βοηθός του Santa, που εικονιζόταν μικρόσωμος, μαύρος από τις στάχτες και μοχθηρός. 
Στην Ελλάδα δεν είμαστε εξοικειωμένοι με αυτήν την παράσταση, όλοι όμως απειληθήκαμε ότι δεν θα πάρουμε δώρο από τον κατά τα άλλα "φιλικό" Άγιο Βασίλη".

Επανερχόμενη στο θέμα του παγανιστικού θεού Θωρ, αξίζει να σημειωθεί ότι είναι θεός της φωτιάς και της αστραπής. Η αστραπή, στη Βίβλο, συμβολίζει τον Σατανά. Το ίδιο σύμβολο χρησιμοποιείται ευρέως από τον Μασονισμό  - Τεκτονισμό σε διαφημιστικές καμπάνιες, σε ταινίες του Χόλιγουντ, σε βίντεο κλιπ κτλ.

Ο Santa Claus είναι ο μόνος "άγνωστος" κύριος που γιορτάζεται παγκοσμίως, έχοντας αναμιχθεί με επιτυχία με τις θρησκευτικές παραδόσεις των λαών, έχοντας "φορέσει" πολλά και διαφορετικά ονόματα (είναι ακριβώς ο ίδιος ο «Σάντα Κλάους» (Άγιος Νικόλαος) των Άγγλων, ο «Περ Νοέλ» των Γάλλων, ο «Σίντερ-Κλάας» των Ολλανδών, ο «Βάιναχτσμαν» των Γερμανών, ο «Λαμ-Κουνγκ-Κουνγκ» ( «ο Καλός γερο-πατέρας») των Κινέζων, ο «Χοτέισο» των Ιαπώνων και «Babbo Natale» των Ιταλών) και βέβαια έχοντας κατορθώσει να κρύψει καλά το σκοτεινό παρελθόν του..

Εσείς? Είστε σίγουροι σε ποιον αφήνετε ανοιχτή την καμινάδα σας?

Πηγές: Wikipedia, "Santa Claus: The Great Imposter" by Dr. Terry Watkins, Th. D.